НАЦЫЯНАЛЬНЫ БАНК РЭСПУБЛIКI БЕЛАРУСЬ
Кантакт-цэнтр

+375 17 306-00-02

Каментарыі і тлумачэнні па пытаннях ажыццяўлення мікрафінансавай дзейнасці

Кіраўніком дзяржавы 30 чэрвеня 2014 г. падпісаны Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 325 "Аб прыцягненні і прадастаўленні пазык, дзейнасці мікрафінансавых арганізацый" (далей – Указ № 325), які ўстанаўлівае прававыя асновы ажыццяўлення дзейнасці па прыцягненні і (або) прадастаўленні грашовых сродкаў у пазыку.

У мэтах стрымання нядобрасумленнай дзейнасці юрыдычных асоб у сферы прыцягнення сродкаў грамадзян прадугледжваецца ўвядзенне з 1 жніўня 2014 г. забароны на рэгулярнае прыцягненне юрыдычнымі асобамі і індывідуальнымі прадпрымальнікамі грашовых сродкаў фізічных асоб, якія не з'яўляюцца індывідуальнымі прадпрымальнікамі.

Указам упарадкавана дзейнасць юрыдычных асоб па рэгулярным прадастаўленні пазык. З 1 студзеня 2015 г. гэтую дзейнасць змогуць ажыццяўляць толькі мікрафінансавыя арганізацыі – ламбарды, спажывецкія кааператывы фінансавай узаемадапамогі, таварыствы ўзаемнага фінансавання суб'ектаў малога і сярэдняга прадпрымальніцтва, фонды.

Для ажыццяўлення дзейнасці па рэгулярным прадастаўленні мікрапазык гэтыя арганізацыі павінны быць уключаны ў рэестр мікрафінансавых арганізацый, які будзе весці Нацыянальны банк, а іх кіраўнікі адпавядаць прадугледжаным патрабаванням да кваліфікацыі і дзелавой рэпутацыі.

Указ прадугледжвае меры, якія дазваляюць забяспечваць абарону правоў спажыўцоў паслуг, якія аказваюць мікрафінансавыя арганізацыі. Такімі мерамі з'яўляюцца істотныя ўмовы дагавораў мікрапазыкі, якія дадаткова ўводзяцца Указам, а таксама механізм рэагавання на парушэнне мікрафінансавай арганізацыяй правоў спажыўца.

У цэлым Указ накіраваны на забеспячэнне фарміравання празрыстых механізмаў доступу да фінансаў суб'ектаў малога і сярэдняга прадпрымальніцтва, фізічных асоб, якія з'яўляюцца ўласнікамі маёмасці, заснавальнікамі (удзельнікамі), членамі камерцыйных арганізацый, рамеснікамі, суб'ектамі аграэкатурызму або якія ажыццяўляюць дзейнасць па вядзенні асабістай падсобнай гаспадаркі ў мэтах развіцця прадпрымальніцкай дзейнасці і дзелавой ініцыятывы грамадзян.

Каментарыі да пастановы Праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь ад 29 снежня 2014 г. № 837 "Аб устанаўленні форм справаздачнасці і іншай інфармацыі аб дзейнасці мікрафінансавых арганізацый і зацвярджэнні Інструкцыі аб аб'ёме, змесце, тэрмінах і парадку складання і прадстаўлення справаздачнасці і іншай інфармацыі аб дзейнасці мікрафінансавых арганізацый" pdf

Пытанні, якія часта задаюцца

  • Што такое дагавор мікрапазыкі? Якія па ім устаноўлены істотныя ўмовы?

    У адпаведнасці з пунктам 5 Указа № 325 пад дагаворам мікрапазыкі разумеецца від дагавора пазыкі, па ўмовах якога адзін бок (пазыкадавец) перадае ва ўласнасць другому боку (пазычальніку) грашовыя сродкі ў суме, якая не перавышае 15 000 базавых велічынь на дату заключэння дагавора, а пазычальнік бярэ абавязацельствы вярнуць пазыкадаўцу такую ж суму грашовых сродкаў і выплаціць працэнты за карыстанне сродкамі.

    У адпаведнасці з пунктам 6 Указа № 325 істотнымі ўмовамі дагавора мікрапазыкі, які заключаецца мікрафінансавай арганізацыяй, акрамя ўмоў, устаноўленых у адпаведнасці з заканадаўствам, з'яўляюцца:

    • памер працэнтаў, якія атрымлівае пазыкадавец з пазычальніка, у гадавым вылічэнні (гадавая працэнтная стаўка) па мікрапазыцы і парадак яго вызначэння;
    • права пазычальніка на датэрміновы зварот па ўласнай ініцыятыве мікрапазыкі і парадак датэрміновага звароту;
    • указанне на статус пазычальніка, які дае яму права на зварот для атрымання мікрапазыкі з улікам патрабаванняў, прадугледжаных у частцы другой, абзацах другім – чацвёртым часткі трэцяй падпункта 3.2 пункта 3 Указа № 325.

    Не дапускаецца ўключэнне ў дагавор мікрапазыкі ўмоў:

    • аб спагнанні мікрафінансавай арганізацыяй з пазычальніка якіх-небудзь дадатковых плацяжоў (камісійных і іншых) за карыстанне мікрапазыкай;
    • аб змяненні мікрафінансавай арганізацыяй у аднабаковым парадку памеру працэнтаў, якія атрымлівае пазыкадавец ад пазычальніка, у гадавым вылічэнні (гадавой працэнтнай стаўкі) па мікрапазыцы і (або) парадку іх вызначэння, памеру няўстойкі (штрафу, пені) па дагаворы і тэрмінаў дзеяння гэтых дагавораў;
    • аб прымяненні да пазычальніка няўстойкі (штрафу, пені) за датэрміновы зварот мікрапазыкі.

    Памер няўстойкі (штрафу, пені) па дагаворы мікрапазыкі не можа перавышаць памер мікрапазыкі, прадастаўленай мікрафінансавай арганізацыяй пазычальніку.

  • Хто можа выдаваць мікрапазыкі з 1 студзеня 2015 г.?

    У адпаведнасці з Указам № 325 дзейнасць па рэгулярным прадастаўленні мікрапазык (трох і больш на працягу каляндарнага месяца) з 1 студзеня 2015 г. маюць права ажыццяўляць толькі мікрафінансавыя арганізацыі:

    • спажывецкія кааператывы фінансавай узаемадапамогі;
    • таварыствы ўзаемнага фінансавання;
    • фонды;
    • спажывецкія кааператывы другога ўзроўню;
    • ламбарды.

    Юрыдычная асоба набывае статус мікрафінансавай арганізацыі пасля яе ўключэння Нацыянальным банкам у рэестр мікрафінансавых арганізацый.

    Дзейнасць па рэгулярным прадастаўленні мікрапазык індывідуальнымі прадпрымальнікамі і юрыдычнымі асобамі, якія не з'яўляюцца мікрафінансавымі арганізацыямі, атрыманні (прыцягненні) у парушэнне патрабаванняў Указа № 325 грашовых сродкаў фізічных асоб, якія не з'яўляюцца індывідуальнымі прадпрымальнікамі, з'яўляецца незаконнай і забараняецца.

  • Ці можна прыцягваць пазыкі ад фізічных асоб?

    З 1 студзеня 2015 г. грашовыя сродкі незалежна ад сумы могуць быць атрыманы ў пазыку (прыцягнуты) ад фізічных асоб, якія не з'яўляюцца індывідуальнымі прадпрымальнікамі, шляхам заключэння дагавора пазыкі, іншага дагавора, які прадугледжвае аналагічныя ўмовы перадачы ва ўласнасць грашовых сродкаў:

    • камерцыйнымі мікрафінансавымі арганізацыямі, некамерцыйнымі мікрафінансавымі арганізацыямі, створанымі ў арганізацыйна-прававой форме фонду, – ад фізічных асоб, якія з'яўляюцца ўласнікамі маёмасці, заснавальнікамі (удзельнікамі) такіх арганізацый;
    • некамерцыйнымі мікрафінансавымі арганізацыямі, створанымі ў арганізацыйна-прававой форме спажывецкага кааператыва, – ад сваіх членаў, якія з'яўляюцца заснавальнікамі, а пры адпаведнасці крытэрыям, устаноўленым Нацыянальным банкам, – ад іншых сваіх членаў.

    Іншыя арганізацыі, а таксама індывідуальныя прадпрымальнікі з 1 студзеня 2015 г. маюць права атрымліваць у пазыку (прыцягваць) грашовыя сродкі незалежна ад сумы ад фізічных асоб, якія не з'яўляюцца індывідуальнымі прадпрымальнікамі, не больш за два разы на працягу каляндарнага месяца.

  • Якія арганізацыі маюць права ажыццяўляць дзейнасць па рэгулярным прадастаўленні мікрапазык фізічным асобам?

    З 1 студзеня 2015 г. выдачу мікрапазык фізічным асобам маюць права ажыццяўляць толькі ламбарды, зарэгістраваныя ў Рэспубліцы Беларусь у форме гаспадарчага таварыства або ўнітарнага прадпрыемства, і толькі пад заклад рухомай маёмасці, прызначанай для асабістага, сямейнага або хатняга выкарыстання.

    Дзейнасць па рэгулярным прадастаўленні мікрапазык індывідуальнымі прадпрымальнікамі і юрыдычнымі асобамі, якія не з'яўляюцца мікрафінансавымі арганізацыямі, атрыманні (прыцягненні) у парушэнне патрабаванняў гэтага Указа грашовых сродкаў фізічных асоб, якія не з'яўляюцца індывідуальнымі прадпрымальнікамі, з 1 студзеня 2015 г. у адпаведнасці з пунктам 12 Указа № 325 з'яўляецца незаконнай і забараняецца.

  • Хто можа з'яўляцца пазычальнікам мікрафінансавых арганізацый?

    Пазычальнікамі камерцыйнай мікрафінансавай арганізацыі (ламбарда) з'яўляюцца фізічныя асобы.

    Пазычальнікамі некамерцыйнай мікрафінансавай арганізацыі, створанай у форме спажывецкага кааператыва фінансавай узаемадапамогі, могуць быць толькі фізічныя асобы – члены такога кааператыва, якія ажыццяўляюць рамесную дзейнасць, дзейнасць па аказанні паслуг у сферы аграэкатурызму, вядзенне асабістай падсобнай гаспадаркі, якія атрымліваюць пазыку на мэты ажыццяўлення названай дзейнасці, а таксама фізічныя асобы, якія з'яўляюцца ўласнікамі маёмасці, заснавальнікамі (удзельнікамі) камерцыйных арганізацый, якія атрымліваюць пазыку на мэты ажыццяўлення прадпрымальніцкай дзейнасці гэтай камерцыйнай арганізацыі.

    Пазычальнікамі некамерцыйнай мікрафінансавай арганізацыі, створанай у форме таварыства ўзаемнага фінансавання, могуць быць члены такога таварыства, якія з'яўляюцца выключна суб'ектамі малога і (або) сярэдняга прадпрымальніцтва, якія атрымліваюць пазыку на мэты ажыццяўлення прадпрымальніцкай дзейнасці.

    Пазычальнікамі некамерцыйнай мікрафінансавай арганізацыі, створанай у форме фонду, могуць быць як фізічныя, так і юрыдычныя асобы. Пры гэтым пазыка фізічным асобам прадастаўляецца на мэты ажыццяўлення рамеснай дзейнасці, дзейнасці па аказанні паслуг у сферы аграэкатурызму, вядзення асабістай падсобнай гаспадаркі, а фізічным асобам, якія з'яўляюцца ўласнікамі маёмасці, заснавальнікамі (удзельнікамі) камерцыйнай арганізацыі, – на мэты ажыццяўлення прадпрымальніцкай дзейнасці гэтай камерцыйнай арганізацыі. Суб'ектам малога і (або) сярэдняга прадпрымальніцтва пазыка прадастаўляецца на мэты ажыццяўлення прадпрымальніцкай дзейнасці.

  • Якімі дакументамі павінен пацвярджацца статус пазычальніка некамерцыйнай мікрафінансавай арганізацыі?

    З улікам меркаванняў дзяржаўных органаў, якія рэгулююць праваадносіны пры ажыццяўленні рамеснай дзейнасці, дзейнасці па аказанні паслуг у сферы аграэкатурызму, вядзення асабістай падсобнай гаспадаркі і прадпрымальніцкай дзейнасці, дакументамі, якія пацвярджаюць у адпаведнасці з пунктам 6 Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 30 чэрвеня 2014 г. № 325 "Аб прыцягненні і прадастаўленні пазык, дзейнасці мікрафінансавых арганізацый" адпаведны статус пазычальніка, могуць з'яўляцца:

    • у дачыненні да ажыццяўлення рамеснай дзейнасці – квітанцыя аб аплаце рамеснага збору альбо яе копія. Пры гэтым фізічная асоба, якая ажыццяўляе рамесную дзейнасць, абавязана знаходзіцца на падатковым уліку ў падатковым органе;
    • у дачыненні да дзейнасці па аказанні паслуг у сферы аграэкатурызму – квітанцыя аб аплаце збору за аказанне паслуг у сферы аграэкатурызму. Пры гэтым фізічная асоба – суб'ект аграэкатурызму абавязана знаходзіцца на падатковым уліку ў падатковым органе. Пацвярджальнымі дакументамі для фізічных асоб – членаў сям'і фізічнай асобы, якая з'яўляецца суб'ектам аграэкатурызму, могуць быць дадаткова прадстаўленае пасведчанне аб праве ўласнасці фізічнай асобы – суб'екта аграэкатурызму і (або) члена яго сям'і на жылы дом (кватэру ў жылым доме) або некалькі жылых дамоў (кватэр у жылых дамах), размешчаных у сельскай мясцовасці або малых гарадскіх паселішчах, і дакументы, якія пацвярджаюць сумеснае пражыванне з асобай, якой належыць жылы дом або кватэра ў жылым доме (для фізічных асоб, якія не з'яўляюцца ўладальнікамі адпаведнага жылога дома або кватэры ў жылым доме (напрыклад, пашпарт або даведка аб складзе сям'і);
    • для пацвярджэння статусу фізічнай асобы, якая ажыццяўляе вядзенне асабістай падсобнай гаспадаркі, – дакументы, якія ўстанаўліваюць права на зямельны ўчастак (іх копіі) з указаннем на тое, што зямельны ўчастак прадастаўлены для мэт вядзення асабістай падсобнай гаспадаркі, а таксама дакументы (іх копіі), якія пацвярджаюць сумеснае пражыванне з асобай, якой прадастаўлены зямельны ўчастак для мэт вядзення асабістай дапаможнай гаспадаркі (для фізічных асоб, якія не з'яўляюцца ўладальнікамі адпаведнага зямельнага ўчастка (напрыклад, пашпарт або даведка аб складзе сям'і (іх копіі). Акрамя таго, пацвярджальнымі дакументамі могуць з'яўляцца адпаведныя выпіскі з пагаспадарчых кніг;
    • даведка, якая пацвярджае, што прадукцыя, якая рэалізуецца, выраблена фізічнай асобай і (або) асобамі, што знаходзяцца з ёй у адносінах блізкай роднасці (бацькі (усынавіцелі), дзеці (у тым лiку ўсыноўленыя, удачароныя), родныя браты і сёстры, дзед, бабка, унукі, прадзед, прабабка, праўнукі, муж і жонка) або сваяцтва, апекуна, папячыцеля i падапечнага на зямельным участку, які не знаходзіцца на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь, прадастаўленым названым асобам для будаўніцтва і абслугоўвання жылога дома і вядзення асабістай падсобнай гаспадаркі, калектыўнага садаводства, дачнага будаўніцтва, агародніцтва ў выглядзе службовага зямельнага надзелу, можа быць выкарыстана толькі ў якасці дадатковага дакумента, які сведчыць пра вядзенне фізічнымі асобамі асабістай дапаможнай гаспадаркі; у дачыненні да фізічных асоб, якія з'яўляюцца ўласнікамі маёмасці, заснавальнікамі (удзельнікамі) камерцыйных арганізацый, – засведчаная копія статута арганізацыі з пералікам заснавальнікаў або выпіска з Адзінага дзяржаўнага рэгістра юрыдычных асоб і індывідуальных прадпрымальнікаў.
  • Ці дапускаецца разам з ажыццяўленнем мікрафінансавай дзейнасці заключэнне ламбардамі дагавораў арэнды ў дачыненні да маёмасці, якая належыць гэтай юрыдычнай асобе на праве ўласнасці?

    Грамадзянскім кодэксам Рэспублікі Беларусь (ГК) прадугледжана, што ўласніку належаць правы валодання, карыстання і распараджэння сваёй маёмасцю. Уласнік мае права па сваім меркаванні здзяйсняць у дачыненні маёмасці, якая належыць яму, любыя дзеянні, якія не супярэчаць заканадаўству, грамадскай карысці і бяспецы, не наносяць шкоды навакольнаму асяроддзю, гісторыка-культурным каштоўнасцям і не ўшчамляюць правы і інтарэсы іншых асоб, што абараняюцца законам, у тым ліку адчужаць сваю маёмасць ва ўласнасць іншым асобам, перадаваць ім, застаючыся ўласнікам, правы валодання, карыстання і распараджэння маёмасцю, аддаваць маёмасць у заклад і абцяжарваць яе іншымі спосабамі, а таксама іншым чынам распараджацца ёй (артыкул 210 ГК).

    З улікам гэтых нормаў ГК лічым дапушчальным ажыццяўленне мікрафінансавай арганізацыяй дзейнасці ў якасці ламбарда і заключэнне ламбардамі дагавораў арэнды ў дачыненні да маёмасці, якая належыць гэтай юрыдычнай асобе на праве ўласнасці.

  • Ці дапускаецца разам з ажыццяўленнем мікрафінансавай дзейнасці перадача ў субарэнду маёмасці (памяшкання), што не выкарыстоўваецца ў прадпрымальніцкай дзейнасці?

    Арандатар са згоды арэндадаўца мае права здаваць арандаваную маёмасць у субарэнду (паднаём) (пункт 2 артыкула 586 ГК). Да дагавораў субарэнды прымяняюцца правілы аб дагаворах арэнды, калі іншае не ўстаноўлена ГК і іншымі актамі заканадаўства.

    Лічым дапушчальным разам з ажыццяўленнем дзейнасці ламбарда перадачу ў субарэнду маёмасці (памяшкання), што не выкарыстоўваецца ў прадпрымальніцкай дзейнасці, калі такая перадача не забаронена ўласнікам аб'ектаў па дагаворы арэнды альбо заканадаўствам.

  • Ці адносіцца беспрацэнтная пазыка да мікрапазыкі?

    У адпаведнасці з пунктам 5 Указа № 325 мікрапазыка прадастаўляецца на аснове дагавора мікрапазыкі, па ўмовах якога адзін бок (пазыкадавец) перадае ва ўласнасць другому боку (пазычальніку) грашовыя сродкі ў суме, якая не перавышае 15 000 базавых велічынь на дату заключэння дагавора, а пазычальнік бярэ абавязацельствы вярнуць пазыкадаўцу такую ж суму грашовых сродкаў і выплаціць працэнты за карыстанне грашовымі сродкамі.

    Паколькі беспрацэнтная пазыка не прадугледжвае атрыманне пазыкадаўцам з пазычальніка працэнтаў за карыстанне, адпаведна адсутнічаюць падставы для аднясення беспрацэнтнай пазыкі да мікрапазыкі.

  • Ці можа камерцыйная мікрафінансавая арганізацыя (ламбард) прадастаўляць мікрапазыкі індывідуальным прадпрымальнікам і юрыдычным асобам?

    У адпаведнасці з пунктам 2 Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 30 чэрвеня 2014 г. № 325 "Аб прыцягненні і прадастаўленні пазык, дзейнасці мікрафінансавых арганізацый“ (далей – Указ № 325) дзейнасць па рэгулярным прадастаўленні мікрапазык (тры і больш на працягу каляндарнага месяца) маюць права ажыццяўляць толькі мікрафінансавыя арганізацыі, уключаныя Нацыянальным банкам у рэестр мікрафінансавых арганізацый.

    Камерцыйныя мікрафінансавыя арганізацыі (ламбарды) маюць права ажыццяўляць дзейнасць выключна па рэгулярным прадастаўленні мікрапазык фізічным асобам пад заклад рухомай маёмасці, прызначанай для асабістага, сямейнага або хатняга выкарыстання.

    У сваю чаргу, у адпаведнасці з пунктам 1 артыкула 760 Грамадзянскага кодэкса Рэспублікі Беларусь (далей – ГК) па дагаворы пазыкі адзін бок (пазыкадавец) перадае ва ўласнасць другому боку (пазычальніку) грошы або іншыя рэчы, вызначаныя радавымі прыметамі, а пазычальнік бярэ абавязкі вярнуць пазыкадаўцу такую ж суму грошай (суму пазыкі) або роўную колькасць іншых атрыманых ім рэчаў таго ж роду і якасці.

    Аналіз названай нормы, а таксама іншых норм главы 42 ГК, якія рэгулююць праваадносіны з нагоды заключэння і выканання дагавора пазыкі, паказвае, што як у якасці пазыкадаўца, так і ў якасці пазычальніка па агульным правіле могуць выступаць як юрыдычныя, так і фізічныя асобы. Грамадзянскае заканадаўства не ўстанаўлівае якіх-небудзь абмежаванняў для суб'ектаў дагавора пазыкі, не прад'яўляе ніякіх спецыяльных патрабаванняў да пазыкадаўца.

    Такім чынам, у адпаведнасці з вышэйпрыведзенымі нормамі Указа № 325 і ГК камерцыйныя мікрафінансавыя арганізацыі (ламбарды) маюць права прадастаўляць мікрапазыкі індывідуальным прадпрымальнікам і юрыдычным асобам не больш за два разы на працягу каляндарнага месяца.