Асноўнай мэтай грашова-крэдытнай палітыкі з'яўляецца цэнавая стабільнасць

У адпаведнасці са Статутам Нацыянальнага банка, зацверджаным Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 29 чэрвеня 2017 г. № 231 (Нацыянальны прававы Інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь, 01.07.2017, 1/17138), асноўнай мэтай грашова-крэдытнай палітыкі з'яўляецца цэнавая стабільнасць.

Пад цэнавай стабільнасцю (устойлівасцю пакупніцкай здольнасці нацыянальнай валюты) у даным выпадку трэба разумець умераны рост спажывецкіх цэн, а не іх нязменнасць.

Інфляцыя памяншае пакупніцкую здольнасць грошай, зніжаючы рэальную каштоўнасць грашовых даходаў і зберажэнняў насельніцтва і арганізацый, паколькі з цягам часу на адну і тую ж суму грошай можна будзе купіць менш тавараў і паслуг, чым раней.

Ва ўмовах нестабільнай і высокай інфляцыі хатнія гаспадаркі імкнуцца як мага хутчэй матэрыялізаваць свае грашовыя сродкі, якія абясцэньваюцца, у тавары і паслугі або перавесці ў служачыя «прытулкам» ад інфляцыі актывы, перш за ўсё ў замежную валюту. У выніку інфляцыя яшчэ больш узмацняецца, павышаецца ціск на абменны курс.

Інфляцыя падаўляе стымулы да інвестыцый, зніжае здольнасць эканомікі рэалізаваць свой вытворчы патэнцыял. Высокая інфляцыя перашкаджае рэалізацыі доўгатэрміновых інвестыцыйных праектаў, узмацняючы тым самым зніжэнне дзелавой актыўнасці, скарачэнне аб'ёмаў вытворчасці і колькасці занятых.

У выніку высокая і нестабільная інфляцыя негатыўна ўплывае на доўгатэрміновы рост эканомікі і дабрабыт грамадзян.

Адсутнасць інфляцыі і дэфляцыя (зніжэнне цэн) таксама з'яўляюцца небяспечнымі для эканомікі. Калі цэны на тавары не растуць або зніжаюцца, спажыўцы пачынаюць адкладаць пакупкі, спадзеючыся на далейшае зніжэнне цэн. У выніку вытворцы перастаюць развівацца, наймаць персанал і падтрымліваць ранейшы ўзровень заробкаў. У сілу гэтага спажыўцы трацяць яшчэ менш, тым самым яшчэ больш пагаршаюць магчымасці для вытворцаў. Узмацняючы адзін аднаго, гэтыя эфекты негатыўна адбіваюцца на доўгатэрміновых тэмпах росту эканомікі.

Сярэднетэрміновая мэта

У адпаведнасці з Праграмай сацыяльна-эканамічнага развіцця Рэспублікі Беларусь на 2016–2020 гг., зацверджанай Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 15 снежня 2016 г. № 406, асноўнай мэтай грашова-крэдытнай палітыкі з'яўляецца зніжэнне інфляцыі да канца 2020 г. да 5 працэнтаў.

Аптымальнае значэнне інфляцыі адлюстроўвае тыя цэнавыя ўмовы, якія не парушаюць станоўчую дынаміку эканамічнага росту і не ствараюць макраэканамічныя і фінансавыя дысбалансы.

Вынікі даследаванняў паказваюць, што сярэднегадавыя параметры інфляцыі ў дыяпазоне 1% –5% забяспечваюць лепшыя ўмовы для эканамічнага росту. Больш нізкая інфляцыя будзе стрымліваць структурныя змены ў эканоміцы, памяншаць гібкасць заробкаў, а больш высокая павялічвае выдаткі па забеспячэнні дабрабыту грамадзян.

Большасць сучасных навукоўцаў і спецыялістаў-практыкаў сыходзяцца ў тым, што такія тэмпы інфляцыі адпавядаюць цэнавай стабільнасці. Мэтавы ўзровень павінен быць вышэй за нуль. Станоўчы таргет памяншае верагоднасць дасягнення намінальнымі працэнтнымі стаўкамі ніжняга нулявога ўзроўню і дазваляе пазбегнуць рызыкі дэфляцыі, якая нясе ў сабе большыя выдаткі, чым інфляцыя.

У развітых краінах з досыць доўгім перыядам цэнавай стабільнасці, высокім даверам да грашовых улад і нізкімі інфляцыйнымі чаканнямі сярэднетэрміновая мэта ўстаноўлена на ўзроўні 1–3 працэнты.

Узровень інфляцыі ў краінах, якія развіваюцца, і краінах, у якіх фарміруецца рынак, як правіла, вышэй, чым у развітых краінах. Гэта абумоўлена шэрагам фактараў: эфектам Баласа-Самуэльсана, няскончанай у гэтых краінах трансфармацыяй цэн, аптымізацыяй механізма размеркавання рэсурсаў, высокімі інфляцыйнымі чаканнямі. З-за такіх эфектаў мэтавыя паказчыкі інфляцыі на рынках, якія развіваюцца, могуць адрознівацца на 1–2 працэнтных пункта.

Цэнтральныя банкі адказныя за цэнавую стабільнасць, таму што інфляцыя мае грашовую прыроду і ў доўгатэрміновай перспектыве рост грашовай масы цалкам трансфармуецца ў рост цэн.

Гэта пацвярджаецца шматлікімі навуковымі і эмпірычнымі даследаваннямі.


Крынiца: King, M. No money, no inflation – the role of money in the economy / M.King // Bank of England Quarterly Bulletin. – 2002.

У доўгатэрміновай перспектыве тэмпы інфляцыі вызначаюцца тэмпам росту грашовай прапановы. Узаемазалежнасць грошай і інфляцыі ў доўгатэрміновым інтэрвале блізкая да 1.

Менавіта цэнтральныя банкі валодаюць манаполіяй на выпуск (эмісію) грошай у эканоміцы і магчымасцю забяспечваць кантроль за грашовай прапановай.

Нягледзячы на тое, што асобныя ўсплёскі росту цэн могуць быць абумоўлены знешнімі шокамі або адміністрацыйным уплывам, у цэлым кантроль над грашовай прапановай у доўгатэрміновай перспектыве дазваляе кантраляваць інфляцыю, што і з'яўляецца прычынай агульнасусветнай тэндэнцыі перадачы функцыі забеспячэння цэнавай стабільнасці ў зону адказнасці цэнтральных банкаў. Забеспячэнне цэнавай стабільнасці з'яўляецца мэтай грашова-крэдытнай палітыкі ў многіх краінах свету (Еўрапейскі цэнтральны банк, Цэнтральны банк Расійскай Федэрацыі, Нацыянальны банк Казахстана і інш.).

Мэта па інфляцыі штогод устанаўліваецца ў Асноўных напрамках грашова-крэдытнай палітыкі, што зацвярджаюцца Кіраўніком дзяржавы.