Пытанні, якія часта задаюцца

Пад цэнавай стабільнасцю (устойлівасцю пакупніцкай здольнасці нацыянальнай валюты) у даным выпадку трэба разумець умераны рост спажывецкіх цэн, а не іх нязменнасць.

Інфляцыя памяншае пакупніцкую здольнасць грошай, зніжаючы рэальную каштоўнасць грашовых даходаў і зберажэнняў насельніцтва і арганізацый, паколькі з цягам часу на адну і тую ж суму грошай можна будзе купіць менш тавараў і паслуг, чым раней.

Ва ўмовах нестабільнай і высокай інфляцыі хатнія гаспадаркі імкнуцца як мага хутчэй матэрыялізаваць свае грашовыя сродкі, якія абясцэньваюцца, у тавары і паслугі або перавесці ў служачыя «прытулкам» ад інфляцыі актывы, перш за ўсё ў замежную валюту. У выніку павышаецца ціск на абменны курс і яшчэ больш узмацняецца інфляцыя.

Інфляцыя падаўляе стымулы да інвестыцый, зніжае здольнасць эканомікі рэалізаваць свой вытворчы патэнцыял. Высокая інфляцыя перашкаджае рэалізацыі доўгатэрміновых інвестыцыйных праектаў, узмацняючы тым самым зніжэнне дзелавой актыўнасці, скарачэнне аб'ёмаў вытворчасці і колькасці занятых.

У выніку высокая і нестабільная інфляцыя негатыўна ўплывае на доўгатэрміновы рост эканомікі і дабрабыт грамадзян.

Адсутнасць інфляцыі і дэфляцыя (зніжэнне цэн) таксама з'яўляюцца небяспечнымі для эканомікі. Калі цэны на тавары ўстойліва зніжаюцца, спажыўцы пачынаюць адкладаць пакупкі, спадзеючыся на далейшае зніжэнне цэн. У выніку вытворцы перастаюць развівацца, наймаць персанал і падтрымліваць ранейшы ўзровень заробкаў. У сілу гэтага спажыўцы трацяць яшчэ менш, тым самым яшчэ больш пагаршаюць магчымасці для вытворцаў. Узмацняючы адзін аднаго, гэтыя эфекты негатыўна адбіваюцца на доўгатэрміновых тэмпах росту эканомікі.

Аптымальнае значэнне інфляцыі адлюстроўвае тыя цэнавыя ўмовы, якія не парушаюць станоўчую дынаміку эканамічнага росту і не ствараюць макраэканамічныя і фінансавыя дысбалансы.

Вынікі даследаванняў паказваюць, што ў залежнасці ад краіны, сярэднегадавыя параметры інфляцыі ў дыяпазоне 1-5 працэнтаў забяспечваюць лепшыя ўмовы для эканамічнага росту. Больш нізкая інфляцыя будзе стрымліваць структурныя змены ў эканоміцы, памяншаць гібкасць заробкаў, а больш высокая павялічвае выдаткі па забеспячэнні дабрабыту грамадзян.

Большасць сучасных навукоўцаў і спецыялістаў-практыкаў сыходзяцца ў тым, што такія тэмпы інфляцыі адпавядаюць цэнавай стабільнасці. Мэтавы ўзровень павінен быць вышэй за нуль. Станоўчы таргет памяншае верагоднасць дасягнення намінальнымі працэнтнымі стаўкамі ніжняга нулявога ўзроўню і дазваляе пазбегнуць рызыкі дэфляцыі, якая нясе ў сабе большыя выдаткі, чым інфляцыя.

У развітых краінах з досыць доўгім перыядам цэнавай стабільнасці, высокім даверам да грашовых улад і нізкімі інфляцыйнымі чаканнямі сярэднетэрміновая мэта ўстаноўлена на ўзроўні 1–3 працэнты.

Узровень інфляцыі ў краінах, якія развіваюцца, і краінах, у якіх фарміруецца рынак, як правіла, вышэй, чым у развітых краінах. Гэта абумоўлена шэрагам фактараў: эфектам Баласа-Самуэльсана, няскончанай у гэтых краінах трансфармацыяй цэн, аптымізацыяй механізма размеркавання рэсурсаў, высокімі інфляцыйнымі чаканнямі. З-за такіх эфектаў мэтавыя паказчыкі інфляцыі на рынках, якія развіваюцца, могуць адрознівацца на 1–2 працэнтных пункта.

Цэнтральныя банкі адказныя за цэнавую стабільнасць, таму што інфляцыя мае грашовую прыроду і ў доўгатэрміновай перспектыве рост грашовай масы цалкам трансфармуецца ў рост цэн.

Гэта пацвярджаецца шматлікімі навуковымі і эмпірычнымі даследаваннямі.


Крынiца: King, M. No money, no inflation – the role of money in the economy / M.King // Bank of England Quarterly Bulletin. – 2002.

У доўгатэрміновай перспектыве тэмпы інфляцыі вызначаюцца тэмпам росту грашовай прапановы. Узаемазалежнасць грошай і інфляцыі ў доўгатэрміновым інтэрвале блізкая да 1.

Менавіта цэнтральныя банкі валодаюць манаполіяй на выпуск (эмісію) грошай у эканоміцы і магчымасцю забяспечваць кантроль за грашовай прапановай.

Нягледзячы на тое, што асобныя ўсплёскі росту цэн могуць быць абумоўлены знешнімі шокамі або адміністрацыйным уплывам, у цэлым кантроль над грашовай прапановай у доўгатэрміновай перспектыве дазваляе кантраляваць інфляцыю, што і з'яўляецца прычынай агульнасусветнай тэндэнцыі перадачы функцыі забеспячэння цэнавай стабільнасці ў зону адказнасці цэнтральных банкаў. Забеспячэнне цэнавай стабільнасці з'яўляецца мэтай грашова-крэдытнай палітыкі ў многіх краінах свету (Еўрапейскі цэнтральны банк, Цэнтральны банк Расійскай Федэрацыі, Нацыянальны банк Казахстана і інш.).

Трансмісійны механізм манетарнай палітыкі ўяўляе сабой сукупнасць каналаў, з дапамогай якіх імпульсы грашова-крэдытнай палітыкі ўздзейнічаюць на эканамічную актыўнасць і ўзровень цэн у эканоміцы ў каротка- і сярэднетэрміновым перыядах. У доўгатэрміновым перыядзе ў адпаведнасці з канцэпцыяй нейтральнасці грошай грашова-крэдытнае рэгуляванне не аказвае ўплыву на рэальныя эканамічныя пераменныя (ВУП, працэнтная стаўка і інш.).

Трансмісія манетарнага імпульсу ажыццяўляецца ў тры асноўныя этапы, што абумоўлівае наяўнасць часовай затрымкі – лага. На першым этапе змяненне аперацыйнага інструмента манетарнай палітыкі ўздзейнічае на пераменныя фінансавага сектара, цэны нефінансавых актываў і чаканні эканамічных агентаў. На другім этапе адбываецца карэкціроўка паводзінаў эканамічных агентаў, якая адлюстроўваецца ў дынаміцы спажывецкай і інвестыцыйнай актыўнасці, а таксама знешняга гандлю. На трэцім этапе змяняецца аб'ём вытворчасці ў краіне, што знаходзіць адлюстраванне ў дынаміцы грашовай масы і ўнутраных цэн на тавары і паслугі.

Канал трансмісійнага механізма манетарнай палітыкі можна вызначыць як сістэму эканамічных адносін, якія складваюцца паміж сектарамі эканомікі ў працэсе паслядоўнай перадачы імпульсу манетарнай палітыкі праз спецыфічную эканамічную катэгорыю ў рэальную эканоміку і інфляцыю. Найбольш часта вылучаюць наступныя каналы трансмісійнага механізма: працэнтны, абменнага курса, крэдытны, цэн на актывы і чаканняў.

Больш падрабязна з тэарэтычным прадстаўленнем аб манетарнай трансмісіі можна азнаёміцца ў работах Мірончык (2015), Харытончыка і Дзмітрыева (2018).

Доўгатэрміновы эканамічны рост вызначаецца фактарамі з боку прапановы (структурнымі фактарамі). Да іх адносяць даступныя тэхналогіі, памер і кваліфікацыю працоўных рэсурсаў, велічыню і стан асноўнага капіталу, эканамічныя інстытуты, якія функцыянуюць, і інш. Дзяржава здольна аказаць уздзеянне на доўгатэрміновы рост пры дапамозе ўдасканалення рыначнай сістэмы функцыянавання эканомікі, змянення бюджэтна-падатковай палітыкі, механізма дзяржаўнага рэгулявання эканомікай, а не мерамі манетарнай палітыкі. Стымуляванне эканамічнай актыўнасці манетарнымі інструментамі звыш патэнцыйных магчымасцей эканамічнай сістэмы непазбежна прывядзе да залішняга росту грашовай прапановы, што будзе мець негатыўныя інфляцыйныя вынікі і, як следства, сацыяльныя выдаткі. Больш падрабязна пра фактары доўгатэрміновага росту эканомікі гл. у работах Мірончык і інш. (2016), Дземідзенка і Кузняцова (2012), Камкова (2011).

У каротка- і сярэднетэрміновым перыядах манетарная палітыка здольна аказаць істотнае ўздзеянне на эканамічную актыўнасць. Карэкціроўка цэн на тавары і паслугі ў адказ на змяненне манетарнай палітыкі ажыццяўляецца не ў адзін момант, а з часовай затрымкай. Гэта азначае, што ў выніку прымянення мер манетарнай палітыкі адбываецца часовае змяненне ўмоў функцыянавання (напрыклад, рэальны кошт крэдытных рэсурсаў) суб'ектаў эканомікі, якое прыводзіць да змянення іх інвестыцыйна-ашчадных паводзін і, такім чынам, попыту ў эканоміцы. Падрабязней гл. у рабоце Мірончык і інш. (2007 г.).

Тэарэтычнай асновай манетарнага таргеціравання з'яўляецца колькасная тэорыя грошай, а цэнтральныя банкі пры прыняцці рашэнняў у галіне манетарнай палітыкі кіруюцца правілам Фрыдмана, згодна з якім прырост грашовай прапановы павінен быць роўны суме мэты па інфляцыі, тэмпаў прыросту раўнаважнага ВУП і змянення раўнаважнай хуткасці абарачэння грошай:

∆MT ≈ πT + ∆Yeq - ∆Veq,

дзе:
∆MT – мэтавы арыенцір па прыросту грашовай масы; πT – мэта па інфляцыі;
∆Yeq – прырост раўнаважнага ВУП;
∆Veq – змяненне раўнаважнай хуткасці абарачэння грошай.

Выкарыстанне менавіта раўнаважных тэмпаў змянення ВУП і хуткасці абарачэння грошай абумоўлена стабілізуючай роляй манетарнай палітыкі, якая заключаецца ў выкананні заяўленай мэты па інфляцыі і згладжванні ваганняў эканамічнай актыўнасці.

Перавышэнне тэмпамі прыросту ВУП і хуткасці абарачэння грошай іх раўнаважкіх тэмпаў будзе весці да перавышэння попыту на грошы ўстаноўленага прамежкавага арыенціру і фарміравання інфляцыйнага ціску ў эканоміцы. У такіх умовах кантроль цэнтральнага банка за выкананнем прамежкавага арыенціру па прыросту грашовай масы прывядзе да фарміравання такой сітуацыі на грашовым рынку, у якой попыт на грошы будзе перавышаць іх прапанову. Балансіроўка грашовага рынку адбудзецца пасля павелічэння цаны грошай – павышэння працэнтных ставак у эканоміцы. Павелічэнне працэнтных ставак абумовіць запаволенне попыту ў эканоміцы, што адаб'ецца ў запаволенні эканамічнай актыўнасці, хуткасці абарачэння грошай і, з пэўным часовым лагам, да нейтралізацыі інфляцыйнага ціску.

Раўнаважны ВУП і раўнаважная хуткасць абарачэння грошай уяўляюць сабой аб'ём ВУП і ўзровень хуткасці абарачэння, якія склаліся б у эканоміцы ў бягучым перыядзе часу пры гібкіх цэнах (адсутнасці намінальных жорсткасцей у эканоміцы). Грашова-крэдытная палітыка не аказвае прамога ўздзеяння на раўнаважныя ВУП і хуткасць абарачэння, якія вызначаюцца структурнымі фактарамі (узровень развіцця тэхналогій і інстытутаў, дэмаграфічныя трэнды, сістэма адукацыі і інш.).

Пры адпаведнасці фактычнага ВУП раўнаважнаму ўзровень вытворчасці не аказвае ціску на інфляцыю ў бок павышэння або паніжэння (фактычны ўзровень інфляцыі адпавядае інфляцыйным чаканням эканамічных агентаў). Пры перавышэнні фактычным ВУП раўнаважнага выкарыстанне фірмамі фактараў вытворчасці знаходзіцца на ўзроўні, які перавышае іх нармальны (найбольш эфектыўны) узровень выкарыстання. Гэта азначае, што фірмы вымушаны прыцягваць дадатковую працоўную сілу або капітал (напрыклад, станкі або іншае абсталяванне) або павялічыць працоўны час дзеючых работнікаў і капіталу, каб стварыць дадатковую адзінку прадукцыі. Гэта патрабуе павелічэння выдаткаў на аплату працы і абслугоўванне капіталу. У выніку, так як фактары вытворчасці выкарыстоўваюцца звыш іх эфектыўнага ўзроўню, гранічныя выдаткі фірм пачынаюць перавышаць іх гранічны прыбытак. Ва ўмовах залішняга попыту фірмы могуць павялічыць цэны на прадукцыю, якая ствараецца, для захавання нормы прыбытку нязменнай альбо нават паспрабаваць яго павялічыць. У выніку ў эканоміцы павышаецца інфляцыйны ціск. У выпадку перавышэння раўнаважным ВУП фактычнага ўзроўню справядліва зваротнае.

Дадаткова аб раўнаважных і цыклічных кампанентах эканамічных пераменных гл. у работах Дземідзенка (2008), Дземідзенка і Кузняцова (2012).

Пад попытам на грошы трэба разумець патрэбу суб'ектаў эканомікі ў грошах, якая вынікае з функцый, што імі выконваюцца. Паводзінскія характарыстыкі эканамічных агентаў на мікраўзроўні фарміруюць рэзультуючы вектар попыту на грошы на макраўзроўні, які можа быць прадстаўлены ў выглядзе функцыі пэўнага грашовага агрэгата ад пераменнай маштабу транзакцый у эканоміцы і паказчыка даходнасці актываў, альтэрнатыўных грашоваму агрэгату, які разглядаецца.

Больш падрабязна можна азнаёміцца ў работах Пеліпася і Кірхнера (2015a, 2015b), Безбародавай (2014а, 2014b).

Пад валютным курсам звычайна разумеюць суму адной валюты, якую неабходна заплаціць для куплі іншай валюты або, іншымі словамі, для ажыццяўлення абмену на яе. Таму валютны курс часта яшчэ называюць абменным.

Рэжым валютнага курса – гэта сістэма вызначэння курсавых суадносін паміж валютамі. У залежнасці ад таго, як устанаўліваецца валютны курс, магчымы два крайніх варыянты: курс можа быць жорстка фіксаваны да замежнай валюты альбо можа вольна плаваць у залежнасці ад суадносін яе прапановы і попыту на яе. Натуральна, паміж гэтымі двума крайнімі варыянтамі магчымы камбінацыі элементаў плаваючага і фіксаванага курсаў.

Так, напрыклад, вылучаюць дзве разнавіднасці плаваючага курса: свабоднае і кіраванае плаванне. Пры вольным плаванні дзяржава не ўмешваецца ў працэс фарміравання курса. Рэжым кіраванага плавання азначае, што курс вызначаецца пад уздзеяннем попыту і прапановы, на якія дзяржава можа ўплываць шляхам валютных інтэрвенцый.

Асноўная перавага фіксаваных валютных курсаў – іх прадказальнасць і вызначанасць. Аднак з прычыны таго, што дзяржава бярэ на сябе абавязацельства падтрымліваць фіксаваны валютны курс, то ў выпадку перавышэння попыту на замежную валюту над прапановай цэнтральны банк пачынае прадаваць валюту са сваіх рэзерваў, каб утрымаць курс на зададзеным узроўні. У той жа час валютныя рэзервы дзяржавы небязмежныя, і доўгі час утрымліваць курс нацыянальнай валюты ад падзення шляхам продажу замежнай валюты з рэзерваў немагчыма.

Сістэма плаваючых валютных курсаў вызначаецца магчымасцю праводзіць больш гібкую грашова-крэдытную і бюджэтна-падатковую палітыку, а таксама хутка ажыццяўляць карэкціроўкі знешніх макраэканамічных дысбалансаў.

Валютная інтэрвенцыя – гэта ўмяшанне дзяржавы, як правіла ў асобе цэнтральнага банка, у аперацыі на валютным рынку з дапамогай ажыццяўлення пакупкі ці продажу валюты.

Звычайна галоўнай мэтай здзяйснення валютных інтэрвенцый з'яўляецца ўздзеянне на валютны курс. Тым не менш яны могуць быць выкарыстаны і для дасягнення іншых мэт, напрыклад кіравання золатавалютнымі рэзервамі.

З 1 чэрвеня 2015 г. таргі асноўнымі замежнымі валютамі (долар ЗША, еўра і расійскі рубель) ажыццяўляюцца на ААТ «Беларуская валютна-фондавая біржа» ў рэжыме бесперапыннага двайнога аўкцыёну.

У ходзе бесперапыннага двайнога аўкцыёну ўдзельнікі таргоў маюць права падаваць заяўкі ў гандлёвую сістэму на працягу ўсяго часу правядзення гандлёвай сесіі. У працэсе таргоў задавальненне заявак на куплю або продаж замежнай валюты ажыццяўляецца па меры падачы заявак зыходзячы з заяўленых курсаў.

Пры падачы удзельнікам заяўкі на куплю гандлёвая сістэма правярае наяўнасць заявак на продаж з курсам меншым або роўным курсу заяўкі на куплю і, пры іх наяўнасці, задавальняе заяўку на куплю па курсах падыходзячых заявак на продаж, пачынаючы з найменшага курса.

Пры падачы ўдзельнікам заяўкі на продаж гандлёвая сістэма правярае наяўнасць заявак на куплю з курсам вышэй або роўным курсу заяўкі на продаж і, пры іх наяўнасці, задавальняе заяўку на продаж па курсах падыходзячых заявак на куплю, пачынаючы з найвышэйшага курса.

Незадаволеныя заяўкі ў залежнасці ад іх характарыстык адпраўляюцца ў чаргу заявак альбо адхіляюцца сістэмай. Паступленне новай заяўкі пры наяўнасці ў гандлёвай сістэме сустрэчнай прапановы прыводзіць да ажыццяўлення адной або некалькіх здзелак.

У выніку ў ходзе гандлёвай сесіі па адной валюце заключаецца мноства здзелак па розных курсах. Сярэднеўзважаны курс здзелак па выніках таргоў становіцца афіцыйным.

Выкарыстанне інструментаў працэнтнай палітыкі дазваляе Нацыянальнаму банку Рэспублікі Беларусь аказваць прамы ўплыў на ўзровень кароткатэрміновых працэнтных ставак рынку міжбанкаўскага крэдытавання, забяспечваючы такім чынам дасягненне аперацыйнай мэты манетарнай палітыкі.

Змяненне кароткатэрміновых працэнтных ставак рынку міжбанкаўскага крэдытавання вядзе да змянення кароткатэрміновых, а пасля доўгатэрміновых працэнтных ставак па банкаўскіх крэдытах і дэпазітах насельніцтва і прадпрыемстваў.

Змяненне ставак крэдытна-дэпазітнага рынку аказвае ўплыў на ашчадна-інвестыцыйныя працэсы ў нефінансавым сектары эканомікі і сектары хатніх гаспадарак, што знаходзіць адлюстраванне ў дынаміцы крэдытавання і попыту ў эканоміцы. У выніку адбываецца змяненне шырокай грашовай масы, якое з пэўным часовым лагам адлюстроўваецца на дынаміцы інфляцыі.

У працэсе аналізу манетарнай палітыкі вялікая колькасць цэнтральных банкаў ацэньвае індэкс манетарных умоў. Канцэпцыя манетарных умоў упершыню была прапанавана ў пачатку 1990-х гг. у Банку Канады і пасля атрымала шырокае распаўсюджванне ў цэнтральных банках.

Індэкс манетарных умоў уяўляе сабой камбінацыю адхіленняў рэальнай працэнтнай стаўкі і рэальнага валютнага курса ад сваіх раўнаважных узроўняў.

Ключавая роля ў вызначэнні манетарных умоў належыць кампаненту працэнтнай стаўкі. Менавіта працэнтная стаўка выкарыстоўваецца большасцю цэнтральных банкаў, у тым ліку і Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь, у якасці аперацыйнага арыенціру манетарнай палітыкі. Змяненне працэнтных ставак цэнтральнага банка аказвае непасрэдны ўплыў на валютны курс, які з'яўляецца другім кампанентам манетарных умоў.

Манетарныя ўмовы адлюстроўваюць сукупны ўплыў працэнтных ставак і валютнага курса на эканоміку дзяржавы. Жорсткія манетарныя ўмовы, як правіла, складаюцца пад уплывам дзеянняў цэнтральнага банка, накіраваных на стрымліванне росту цэн для недапушчэння перавышэння інфляцыяй мэтавага ўзроўню. Наадварот, калі інфляцыя чакаецца істотна ніжэй мэтавага ўзроўню дзеянні цэнтральнага банка, як правіла, накіраваны на фарміраванне мяккіх манетарных умоў. Нейтральныя манетарныя ўмовы не прыводзяць ні да зніжэння, ні да паскарэння інфляцыі.

Вызначальнае значэнне пры разліку кампанента працэнтнай стаўкі манетарных умоў мае канцэпцыя нейтральнай (раўнаважнай) працэнтнай стаўкі. Пад нейтральнай працэнтнай стаўкай разумеецца рэальная працэнтная стаўка, якая адпавядае стабільнаму знаходжанню інфляцыі і інфляцыйных чаканняў на ўзроўні мэтавага арыенціру, а выпуску ў эканоміцы і валютнага курса – на ўзроўнях сярэднетэрміновай раўнавагі. Такім чынам, кампанент працэнтнай стаўкі манетарных умоў уяўляе сабой адхіленне фактычнай рэальнай працэнтнай стаўкі ад яе нейтральнага ўзроўню, што непасрэдна вызначае характар працэнтнай палітыкі, якая праводзіцца. Пры роўнасці фактычнай рэальнай і нейтральнай працэнтных ставак працэнтная палітыка з'яўляецца нейтральнай.

Нейтральная працэнтная стаўка вызначаецца выключна структурнымі (фундаментальнымі) фактарамі, а манетарная палітыка не аказвае прамога ўплыву на яе ўзровень. Згодна з непакрытым парытэтам працэнтных ставак узровень нейтральнай працэнтнай стаўкі ў краінах з малой адкрытай эканомікай, да якіх належыць і Рэспубліка Беларусь, залежыць ад узроўню нейтральнай працэнтнай стаўкі ў краінах – гандлёвых партнёрах, змянення раўнаважнага рэальнага эфектыўнага курса (РЭК), які чакаецца, і раўнаважнай рызыка-прэміі замежных інвестараў для абароны ад рызыкі, звязанай са змяненнем валютнага курса.

Змяненне кожнай з вышэйпрыведзеных пераменных будзе аказваць прамы ўплыў на нейтральную працэнтную стаўку ў Рэспубліцы Беларусь. Так, пры іншых роўных, зніжэнне нейтральнай працэнтнай стаўкі ў краінах – гандлёвых партнёрах будзе весці і да зніжэння нейтральнай працэнтнай стаўкі ў Рэспубліцы Беларусь. Памяншэнне раўнаважнай рызыка-прэміі, напрыклад у выпадку павышэння інвестыцыйнага рэйтынгу Рэспублікі Беларусь, таксама абумовіць суразмернае памяншэнне нейтральнай працэнтнай стаўкі. Да зніжэння нейтральнай працэнтнай стаўкі ў Рэспубліцы Беларусь можа прывесці і запаволенне раўнаважнага тэмпу абясцэнення нацыянальнай валюты, напрыклад пры ўстойлівым павышэнні эфектыўнасці функцыянавання нацыянальнай эканомікі.

Нейтральная працэнтная стаўка з'яўляецца неназіральнай пераменнай, што прадугледжвае выкарыстанне розных метадаў яе разліку. У Нацыянальным банку Рэспублікі Беларусь узровень нейтральнай працэнтнай стаўкі ацэньваецца з дапамогай набору макраэканамічных мадэлей, базавай сярод якіх з'яўляецца мадэль сярэднетэрміновага праектавання манетарнай палітыкі Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь.

Адхіленне фактычнай рэальнай працэнтнай стаўкі аднадзённага міжбанкаўскага рынку ў беларускіх рублях ад нейтральнага ўзроўню на штоквартальнай аснове публікуецца ў аналітычным аглядзе «Асноўныя тэндэнцыі ў эканоміцы і грашова-крэдытнай сферы Рэспублікі Беларусь». Аналіз фактараў, якія фарміруюць нейтральную працэнтную стаўку рэфінансавання ў Рэспубліцы Беларусь, прадстаўлены ў працы Мірончык (2018).

Працэнтныя стаўкі, якія эканамічныя агенты назіраюць у паўсядзённым жыцці, практычна заўсёды з'яўляюцца намінальнымі. Менавіта намінальная працэнтная стаўка ўказваецца ў крэдытным або дэпазітным дагаворы. Напрыклад, намінальная стаўка па банкаўскім дэпазіце паказвае аб'ём грашовых сродкаў, якія выплаціць банк укладчыку за карыстанне яго свабоднымі рэсурсамі. Аднак намінальная працэнтная стаўка не адлюстроўвае пакупную здольнасць атрыманага ад размяшчэння дэпазіту даходу, г. зн. тую колькасць тавараў і паслуг, якую зможа набыць укладчык. Для яго вызначэння ўкладчыку неабходна скарэктаваць намінальны даход ад размяшчэння ўкладу на змяненне цэн на адпаведныя тавары і паслугі. Такім чынам, у маштабах эканомікі асобнай дзяржавы рэальная працэнтная стаўка ўяўляе сабой колькасць тавараў і паслуг, якую інвестар можа набыць на атрыманы ад інвесціравання даход, і разлічваецца шляхам карэкціроўкі намінальнай працэнтнай стаўкі на інфляцыю.

Вылучаюць два віды рэальнай працэнтнай стаўкі: ex ante і ex post. Рэальная працэнтная стаўка ex ante з'яўляецца чаканай у момант прадастаўлення крэдыту або размяшчэння дэпазіту і разлічваецца шляхам карэкціроўкі намінальнай працэнтнай стаўкі на чаканую інфляцыю. Так, калі ўкладчык размяшчае грашовыя сродкі ў дэпазіт пад 8 працэнтаў гадавых з тэрмінам размяшчэння адзін год, чакаючы пры гэтым прыросту цэн (інфляцыю) за перыяд размяшчэння ўкладу на 5 працэнтаў, рэальная працэнтная стаўка ex ante складзе каля 3 працэнтаў гадавых. Дапусцім, што фактычны ўзровень інфляцыі за перыяд размяшчэння ўкладу склаў 4,5 працэнта замест чаканых 5 працэнтаў. У такім выпадку рэальная працэнтная стаўка ex post, ці фактычная рэальная працэнтная стаўка, складзе каля 3,5 працэнта гадавых.